جاغوري؛ علل تعدّد نامزدها و راهکار گريز از بن بست شکست!

شوکت­علي محمدي

جاغوري، از ولسوالي­هاي بزرگ ولايت غزني باستاني و از نظر قومي به «داي ميرکشه» تعلق دارد، که ريشه در «کشه­ي غور و زابلستان قديم» دارد. جاغوري در تاريخ افغانستان، نقش مهمي داشته و يک حوزه­ي فرهنگي به شمار مي­آمده است. جاغوري رجال مهم و تأثيرگزاري را در تاريخ کشور داشته است.

جاغوري اکنون نيز از ظرفيت بالاي فرهنگي برخوردار است که بيشترين شمار دانشگاهيان و حوزويان جامعه هزاره و کشور را - به تناسب جمعيتش- به خود اختصاص داده است. پيشينه­ي روشن و ظرفيت فرهنگي جامعه­ي جاغوري براي فرهنگيان و فرهيختگان دل­سوز جاغوري الزاماتي به وجود مي­آورد که بايد از کيان و پيشينه­ي پر افتخار خود حفاظت و براي ارتقاي پايگاه اجتماعي و کشوري جاغوري متناسب با ظرفيت و توان فرهنگي فرهيختگان خود تلاش کند.

انتخابات «شوراي ولايتي» يکي از فرصت­هايي است که جايگاه سياسي جاغوري را ارتقا خواهد بخشيد. شوراي ولايتي غزني در اين دوره، به دليل اعلام پاي­تختي ولايت غزني براي جهان اسلام، از اهميت و حساسيت بالايي برخوردار است.

تعدد و کثرت نامزدهاي محترم انتخابات شوراي ولايتي، در ميان دل­سوزان و فرهيختگان و مردم فرهنگ دوست جاغوري نگراني هاي جدي و ترس از ناکامي را - مانند انتخابات شوراي ملي دوره­ي گذشته- به وجود آورده است.

علل تعدّد نامزدها در جاغوري

در نظر عموم مردم، تعدد کانديداها، عامل اصلي شکست انتخابات دوره­ي گذشته­ در جاغوري بوده است، اما کمتر به تبيين و علت يابي تعدد کانديداها حرفي زده شده است. در اين مجال به دلايل تعدد کانديداتوري در جاغوري مي­پردازم تا راهي باشد براي فهم ناکامي دوره­ي گذشته و پيشگيري از تکرار تجربه­ي گذشته؛ در حد توان راهي به سوي آينده بي خطرتري بگشاييم!

1. اعتماد به نفس بالا

به دليل آن­که جاغوري در گذشته از پيشينه­ي فرهنگي و سياسي خوبي برخوردار بوده؛ اين اعتماد به نفس را در فرزندانش ايجاد کرده است که مي­تواند در سرنوشت منطقه، ولايت و کشور مؤثر باشد.

2. احساس مسؤليت

ضريب بالاي اعتماد به نفس و احساس توانايي، نامزدهاي محترم را به سوي احساس مسؤليت در بازي سرنوشت اجتماعي کشانده است.

3. گسست ساختارهاي سنتي

 در جاغوري به دليل رشد چشمگير سواد  - در مقايسه با ساير جاها- ساختارهاي سنتي اداره جامعه که بر محور زمين داري و ارباب - رعيتي و يا مراد- مريدي از هم پاشيده و حق نامزدي تنها براي طبقه خاص پنداشته نمي­شود، پس بسياري از شهروندان داوطلب احراز نقش اجتماعي­اند. دوره­ي گذشته نشانه-هاي روشني از گسست ساختار سنتي در جاغوري مشاهده شد، که هيچ کسي از پايگاه صرف سنتي، رأي نياورد. اگر کساني که متعلق به پايگاه سنتي هم بود، به ميزان توانايي­هاي فردي و شايستگي و لياقت خودش توجه شد و نه بيشتر! دوره­ي گذشته اگر چه جاغوري شکست خورد و تلخ بود؛ اما گسست ساختار سنتي جامعه هم گام ارزشمندي بود. اين گام ارزشمند بايد در اين دوره تکميل شود و «خرد جمعي» حاکم شود تا از حقوق اجتماعي جاغوري به شايسته ترين وجه حفاظت شود و پايگاه اجتماعي جاغوري ارتقا يابد.

4. درک نادرست از ابعاد مسؤليت

 شوراي ملي جايگاه مهم و برجسته­اي در کشور دارد. به دليل دوري چند سده­اي مردم هزاره از مرکز اقتدار کشور، در دوره­ي دموکراسي- افزون بر زمينه­هاي روان شناختي مردم جاغور- اشتياق زيادي در اين مردم جهت مشارکت در حاکميت ايجاد کرد، که به تعدد کانديداها منجر شد! مجلس شوراي ملي جايگاه بزرگي است که بايد مهندسي اداره کشور در آن جا صورت مي­گيرد و بايد افراد متخصص و با تحصيلات عالي در آن راه يابد؛ اما اين مسايل باعث شد که افراد ناتوان تر هم اشتياق راه يابي را داشته باشد که در نتيجه به ناکامي جاغوري انجاميد.

5. وجود گرايش­هاي منطقه­اي و دستگي

جاغوري به مناطق و دسته­هاي زيادي تقسيم مي­شود به طور سنتي به چهار دسته تقسيم شده است. ماشاالله نامزدها آن قدر زياد بود و هست که مسايل دستگي قابل طرح نبوده و نيست که قريه، قريه، مطرح است. اگرچه جاغوري تا حد زيادي از ساختار سنتي عبور کرد اما گرايش منطقه­اي هم واقعيت انکار ناپذير است.

6. سامانه­ي انتخابات: قانون گزار مکانيسم احراز سمت رياست جمهوري، مجلس شوراي ملي و شوراي ولايتي را طوري طراحي کرده که حتي سواد داشتن در آن شرط نيست؛ باعث شده است که شهرونداني که شرايط عمومي را در خود مي­بينند؛ حق نامزد شدن را براي خود محفوظ مي­دارند.

7. غیبت چهره­های طراز و شاخص

در انتخابات گذشته شورای ملی و نیز امسال، چهره­های شاخص و طراز اول علمی و متخصص که ضریب اجماع در مورد آنان بیشتر است غایب بزرگ بوده­اند. نبود چهره-های شاخص، حضور افراد سطوح پایین تر را تسهیل می-کند.

راهکار برون رفت از بن بست شکست:

درست است که جاغوري بسياري از نشانگرهاي ساختار سنتي اداره جامعه را شکسته است؛ اما به «سامانه­ي نو اجتماعي» هم دست نيافته است. بيم آن مي­رود که از ظرفيت سنتي تصميم سازي و نيز سيستم­هاي جديد محروم بماند! از اين­جا رانده و از آن­جا مانده!

تلاش­هايي جهت تقليل کانديداها انجام شده که توفيق کمتري داشته است. همان احساس مسؤليت که کانديداهاي محترم را براي ثبت نام کشانده است؛ همان حس و مسؤوليت تقاضا دارد که براي حفظ و ارتقاي پايگاه جاغوري از کانديداتوري انصراف دهند؛ مانند آن چه که خواهر گرامي و فرهيخته سيما مظفري انجام داد! اين انصراف، نشان بلند نظري و تضمين توفيق تصميم و حضور اجتماعي بعدي خواهد. اين گونه انصراف به منزله پس انداز کردن توفيق بعدي است که کانديداهاي باهوش از زمينه به خوبي بهره خواهند گرفت.

تلاش­هاي نجام يافته براي تقليل کانديداهاف اگر چه قابل قدر است، اما از پشت آب رفته دوديدن است. به نظر نگارنده، براي تضمين آينده و شايسته سالاري و حفظ و ارتقاي موقعيت جاغوري، در جاغوري يک سيستم اجتماعي جديد تعريف و اجرا شود که از بسياري از نا به ساماني­ها جلوگيري خواهد کرد! سخت نگيريد، اين سيستم ساده و ابتدايي است که به سادگي قابل اجرا است؛ اما پيامد خوبي خواهد داشت که علاج واقعه قبل از وقوع خواهد کرد!

در اين سيستم، در هر منطقه­ي اداري (قريه داري)، «شوراي محلی» به وجود بيايد و در این شورا، از هر ملانشين- که به صورت يک گروه اجتماعي در آمده – يک نفر نماينده، و از معلمان، روحانيت، دانشجويان و دانش آموزان واجد شرايط رأي(مرد و زن)، طبق توافق و صلاحديد نیز نمایندگانی حضور داشته باشد، که هر کس از اين شورا رأي آورد؛ اقدام به نامزدي و کانديداتوري نمايد. اگر چنين سامانه­اي در هر منطقه حاکم باشد؛ کسي که در اين شوراي محلي رأي نياورد؛ جرئت نامزدي نخواهد داشت و شکست خود را حتمي خواهد دانست. در انتخابات شوراي ملي، اين مکانيسم در سطح هر دسته­ي جاغوري اجرا شود

در اين دوره، براي گريز از شکست جمعي، در هر منطقه، چنين شورايي شکل بگيرد و در فرايند راي مخفي هر کدام از نامزدهاي محترم راي بيشتري آورد، نامزد اصلي آن منطقه، معرفي شود و بقيه نامزدها، براي مصالح منطقه اي انصراف اهند؛ در غير اين صورت، مردم به نامزد همگاني و منتخب شوراي منطقه­اي رأي دهند.

19/4/1388