چكيده ی پایان نامه ی فوق لیسانس

 رشته فقه ومعارف اسلامی

 عنوان؛             پرتونبی(قرآن)درشعردری

استادراهنما:    دکترمحمودسرمدی

استادمشاور:    دکترمحمدجوادسعدی

استادداور:        استاد رضابابایی

دانش پژوه:       شوکت علی محمدی

تاریخ دفاع :       جدی 1383

 پژوهه‌اي كه پيش رو داريد داراي يك پيش گفتار وچهاربخش وهر بخش داراي چند فصل است.

درپيش گفتار، اهميت وجايگاه اين پژوهش طرح شده وخطر جدا افتادگي قرآن پژوهي و هنر شعر دري تصوير شده است.

بخش نخست:

 دراين بخش، فرضيه‌ي تأثير قرآن درگسترش وغنا مندي شعر دري،انگيزه، شيوه وپيشينه ی پژوهش طرح شده است. شيوه‌ي اين پژوهه شمارش تلميح هاي قرآن درشعر دري نيست بلكه تأثير قرآن دربن مايه ونماي بيروني شعر دري است.

درقسمت ديگر اين بخش، كليد واژه ها ودليل گزينش آن ها توضيح داده شده است.تأثير قرآن در شعر دري ازراه ادبيات تطبيقي بررسي مي شود اما در دايره‌ي ادبيات تطبيقي صرف نمي گنجد، به دليل آن كه گوهر بنيادين قرآن ورويه‌ي اعجاز آن ازبام ادبيات تازي و دري فراتر است ودر گردونه ادبيات ملكي سنجش پذير نيست. ازميان واژه هاي دري،فارسي وتاجيكي كه زبان كشورهاي افغانستان،ايران وتاجيكستان است،واژة دري به دليل آن كه از روزگاران كهن تاكنون زبان معيار اين گستره‹‹ دري›› ناميده مي شده، گزينش شده است. افزون برآن فارسي وتاجيكي داراي هويت قومي ومنطقه اي است ونيز واژة فارسي،عربي شده پارسي است.

بخش دوم:

 قرآن مجيد اگرچه سخن خداوند است،اما در كالبد زبان تازي نازل شده است وبه  آن جان بخشيده است،ناگزير تأثيرگزاري آن درشعر دري، ازراه ادبيات تطبيقي بررسي مي‌شود. به دليل سايه‌ي سنگين عربي انديشي درسرزمين آريان‌ها، دري زبان ها و به ويژه درحوزه هاي علميه؛ بايسته است كه تعامل زباني تازي ودري روشن شود وگرد فراموشي ازاقتدار زبان دري زدوده شود. به همين دليل در اين بخش زمينه ها وعلت هاي تأثير گزاري دو زبان دريكديگر بررسي شده است. دراين بخش روشن شده است كه باهجوم سنگين زبان تازي دراين اقليم،زبان دري مقتدرانه ازاين فرايند سود جسته وبا وجود پشتوانه هاي توان مندي چون قرآن وحديث، مقهور زبان تازي نشده است،چنانكه ملت هاي ديگري مانند سوريه، مصرو...زبان شان را ازدست داده اند! دري نه تنها تسليم نشده بلكه ازخط وانديشه قرآن براي انكشاف خود سود برده ودر زبان تازي تأثير گذاشته است. افزون برحفظ هويت زباني،دري زبانان درپايه ريزي قواعد زبان عرب (نحو) نقش برجسته داشته ودانش هاي تجويد،تفسير،حديث،بلاغت و...به دست اينان شكوفا شده است، تا آن جا كه دري زباني مانند روزبه ابن دازويه (ابن مقفع) را پايه گذارنثر عرب دانسته اند. قدرمسلم آن است كه نثر فني وعمومي عرب به دست اينان پايه گذاري شده است. براي نشان دادن اقتدار زبان دري بخش هاي از واژگان دري در زبان تازي و به ويژه قرآن آورده شده است. امروزه بخشي از واژگان دري كه در زبان تازي رفته بدون تخصص وريشه يابي بازشناسي نمي شود و اين گونه واژه ها عربي پنداشته مي شود درحالي كه واژه هاي دري است.

بخش سوم:

 دراين بخش رابطه شعر وقرآن، شاعر از ديدگاه قرآن، قرآن ازنظرشاعران بررسي شده است. شعر از ديد قرآن پديده اي مثبت است وشاعر رحماني كسي است كه به باور درست دست يافته و درپي پياده كردن آن درمتن زندگيش باشد. قرآن با آن كه به شدت شعربودن خود را رد كرده است، داراي شاعرانه ترين گفتارها وتعبيرهاست. شعرنبودن ازنگاه درون متني وشرع تحليل شده است كه متن تخيلي وشاعرانه ظرفيت بيان جدي قانون اساسي زندگي بشر را ندارد وتخيل براي تصوير آرمان‌ها و جبران كمبود هااست وخداوند علم وحقيقت محض است! ازنگاه برون متني وجامعه شناختي تفهمي، اتهام شعر بودن قرآن بررسي شده است كه عرب ها مي خواستند -دراوايل بدون ارزش گذاري- قرآن را رد كنند و دراواخر، ناگزير بودند كه هزينة گزافي بپردازند وقرآن را به عنوان برترين هنرجزيره ی عربستان بپذيرند تا وحياني بودن قران را انكار كنند. درپايان، قرآن ازديدگاه شاعران بررسي شده است تاميزان ارادت شاعران _ بويژه شاعران دري_  به ساحت قدسي خداوند روشن شود ومدخل روشني باشد براي پرتوگيري شاعران دري از آفتاب قرآن.

بخش چهارم:

 اين بخش مرحله ی پاياني وغايت اين پژوهش است. اين بخش آينه كوچكي است كه تجلي آفتا ب نبي(قرآن) را درمهتاب شعر دري بازتاب مي دهد . پرتو نبي درشعر دري در دو حوزه درون مايه وبرون نمايه تابيده است. درساحت زيبايي هاي بيروني، شعر دري بيشترين استفاده را برده وازاين جهت نمايشگاه هنر هاي زيباي قرآن به شمار مي آيد. درساحت درون مايه،شعر دري بدون شك سايه ي قرآن است. اين حوزه به دوقسمت مضمون پرداري هاي شاعرانة قرآني، وانديشه هاي قرآني بخش شده است. درقرآن خبر معجزه هاي پيامبران وكرامت هاي اوليائ پيشين به زيباترين شكل وساختار بيان شده است. بنياد معجزه برخرق عادت است وبراي انسانهاي عادي تنها درخيال قابل تصور است، از اين جهت خيال انگيز وباقلمرو خيال نزديك است. شاعران ازاين فاكتور استفاده هاي نمادين كرده اند. درقسمت انديشه نيز انديشه هاي بنيادين قرآني مورد توجه بوده است و اگر نه، تنها انديشه هاي اخلاقي قرآن درشعر دري، مثنوي بلندي خواهد شد.