تاملی در جغرافیای تاریخی غور و غرجستان

«اود قل» و «کوه اود»/ «وود قل» و «کوه وود»

«اود قل» و «کوه اود»، دو منطقه ای در جاغوری است. اولی در سمت جنوب شرق و دومی در تقریبا در ناوه اصلی و منطقه حصار خدایداد قرار دارد.  در قله کوه اود، قلعه مستحکمی قرار دارد که تسخیر نا 1پذیر است و تا هنوز کمتر کسی توانسته بر قله آن برود. افسانه های زیادی از تسخیر ناپذیری این قلعه در زبان مردم محل جاری است که نیازمند ثبت است.

یکی از راه های درست و قابل اعتماد شناخت واژه های هزارگی و به تبع آن هویت مردم هزاره، رجوع به فرهنگ گفتاری و زبانی خود هزاره ها است. برخی از نویسندگان ما با پیش فرض ترک پنداری هزاره ها، واژه هایی را که نتوانند در منابع دم دست و خزانه ی ذهنی شان پیدا کنند فورا، حکم می دهند که این واژه ترکی است. دو واژ ای که هم زمان در زبان هزاره ها و ترک ها و مغول ها وجود دارد؛ باید از راه های علمی تعیین اصالت کرد. باید منابع قدیمی هر دو زبان را دید که کدام در منابع قدیمی تر آمده است. متاسفانه، برخی بدون مراجعه به فرهنگ شفاهی و گفتاری و یا منابع قابل اعتماد علمی اصالت واژه ها تعیین می کنند.

هزاره ها، وارث اصلی زبان ودایی و اوستایی اند و اصیل ترین لهجه زبان پارسی دری، متعلق به هزاره ها است. به دلیل آن که هزاره ها گوینده اصلی این زبان اند، دارای دو زبان گفتاری و نوشتاری اند. به این معنا که بخشی از واژگان زبان هزاره ها وارد زبان نوشتاری شده و به فرهنگ مکتوب تبدیل شده و به دیگران - که این زبان را از راه متن های مقدس ودا و اوستا یاد گرفته اند- منتقل شده است. بخش مهمی از زبان هزاره ها وارد زبان نوشتاری نشده و تنها در سینه های مردم هزاره ذخیره شده است. زبان پدیده ی پویا و تحول پذیر است. چه بسا با پیشرفت زمانه، برخی از واژه ها از رونق بیافتد. برخی از واژه در نام مناطق محفوظ مانده که نشانگر هویت تاریخی و فرهنگی ما است.

یکی از این گونه واژه ها، «اود قل» و «کوه اود» است. جناب حاج کاظم یزدانی، این واژه را به گونه «اوت قل» نوشته و آن را ترکی دانسته است. مدرک و استدلالی هم نیاورده که چگونه تعیین اصالت کرده است؟

سوء استفاده نوای آشنا از غرفه افغانستان در جشن جهانی

(مصاحبه با محترم عبدالکریم افضلی؛ یکی از مدیران غرفه افغانستان در جشن جهانی نوروز)

جاغوری یک: جناب آقای افضلی خود را معرفی کنید؟

افضلی: عبدالکریم افضلی هستم، اوایل نوجوانی به جمهوری اسلامی ایران مهاجرشدم و با زحمات فروان و به طور شبانه در رشته تجربی دیپلم گرفتم و دوره کوتاه مدت و یا کار دانی پزشکی را شرکت کرده ام!

جاغوری یک: شما یکی از مدیران غرفه افغانستان در جشن جهانی نوروز بودید؛ از فعالیت فرهنگی غرفه افغانستان بگویید؟

افضلی: مدیریت غرفه افغانستان به من و جناب آقای شوکت علی محمدی پیشنهاد شد؛ اگر چه وقت کمی داشتیم اما فعالیت فرهنگی چشم گیری انجام شد که به گونه فهرست وار عرض می کننم؛

مذهب، بخشی از هویت انسان است. این قلم در این فرصت تعامل هزاره را با مذهب منتخب شان در فرایند تاریخ بررسی کرده است. در نوشته های آینده بخش ها و مولفه های دیگری از هویت هزاره ها را خواهد کاوید. اين نوشته در صدد است به پرسش­هاي زير به اختصار پاسخ دهد؛ «هزاره» کيست؟  «تشيع» چيست؟ چرا هرازه­ ها تشيع را پذيرفتند؟ تعامل هزاره ها و تشیع چگونه بوده و خدمات متقابل هزاره و تشيع کدامند؟

الف. هزاره

جغرافياي تاریخی و تبار هزاره

هزاره­ها مردمي بومي « هنيره »، « اَئيران وئيجه »، « زابلستان »، « غرجستان »، « غور » و يا « غورستان » اند که امروزه بخش کوچک آن به نام « هزاره­جات » و هزارستان ياد مي­شود. در هزاره ­جات کنوني آثار تاريخي دوره­هاي پيشدادي، کياني، ورازگانی، شاري و غوري فراوان وجود دارد که نشان­گر زيست محيط بوميان هزارگي اين سرزمين است.

هزاره­ ها از نسل آريان هوشنگ پيشدادي بامياني اند، که سلسله­ ي پيشداديان نياي بزرگ هزاره اند که پاي­ تخت شان در باميان بوده است. تنديس­ هاي « سرخ­بُد » و « خِنگ بُد » باميان يادگار دوره ­ي پيشدادي هزاره و تنديس شاهزاده پيشدادي و معشوقه « ريو شاري » اوست! « شهر ضحاک »، يکي از شاهان پيشدادي هزاره هم اکنون نيز در باميکان (باميان) قرار دارد.

سلسله دوم شاهان هزاره،  سلسله کيانيان است که از اعقاب پيشدادي­اند و « بلخ بامي » را پاي­تخت شان قرار دادند! قلعه « هژير بن گودرز وزير کي­کاووس» در هژيرستان (دايه و فولاد) قرار دارد و « شهر فرود » يا همان « ناي لامان زابلستان » در جاغوري قرار دارد؛ شاران و شيران غرجستان؛ ورازبندگ­ ها يا ورازها و يا برازها؛ سلسله­ هاي شنسباني؛ آل کرت؛ صفاريان، غوريان، و.... از پيشينيان هزاره اند.

هویت ما همین زبان است؛

گفتگوی سایت همزبانی (فرهنگستان زبان پارسی با شوکت علی محمدی:

جشن الفبا؛ سپاس گزاری نعمت خواندن و نوشتن

پایه توسعه تعلیم و تربیت است. عده ای از دوستان ما از این که فرزندان جامعه را میفرستند تربیت معلم ناراحت اند؛ اما من یکی خیلی خوش حالم؛ نتیجه این سیاست آن خواهد شد که پایه های توسعه و آینده از آن ما باشد! دانشجویان جامعه بیش از حد به رشته های حقوق، علوم سیاسی و جامعه شناسی رو آورده اند که بازارش اشباع شده است!

پرده برداری از یک سرقت علمی بزرگ

 چو دزد با چراغ آید؛ گزیده تر برد کالا!

وقتی اعتماد، تیغ دو دمی می شود که قلب اعتماد کننده را می درد؛

وقتی اخلاق علمی، فرهنگی و انسانی پلکان حیانت قرار می گیرد؛

وقتی اخلاق حرفه­ای سالکان طریق راستی و فقاهت وسیله ی دریوزگی قرار می گیرد؛

وقتی دزدی لباس برینی دبیری را در بر می کند؛

وقتی قداست قلم شکسته می شود و آیه «ن، والقلم و مایسطرون» تفسیر به رای می شود؛

وقتی دزدی مقدس ترین پدیده این جهانی؛ «قلم» با قصد قربت انجام می شود در فرجام دزدی آن را تقدیم آستان باری تعالی می کند؛

وقتی دزی در کسوت دبیری مغان در می آید؛

وقتی ........

در گذشته های دور،  عده ای از بازیان به یکی از مراجع تقلید خبر دادند که فلان طلبه دزدی کرده!

آن بزرگ فرموده بود؛

«طلبه دزدی نکرده؛ دزد آمده طلبه شده»!

چه نکته ظریفی گفته آن فرزانه؛ کسی که پس از سال ها ماندن در ..... به دزدی علمی روی می آورد؛ دزد است اما در لباس دبیری و ............

و این هشداری بود!................

در آینده نزدیک این خبر را شفاف و با درج مستندات خواهید خواند و داوری با دادار یکتا! 

نتيجه میز گرد مجازی هزارگی؛ زبان یا لهجه؟

 (جمع بندي نظرات عزیز فیاض، توراني و ذاكر ياسا)

 در اين وبلاگ در چهار بخش گذشته­ی ميزگرد مجازي، دونظر مطرح بود؛

الف. زبان هزاره‌ها، زبان مستقل است و ربطي به زبان پارسي و دري ندارد.

ب‌.   گويش هزاره‌ها؛ اصيل ترين لهجه پارسي دري است.

در این بخش جمع بندی نظرات آقایان محترم  عزیز فیاض، توراني و ذاكر ياسا آورده شده و نظرات خمدم، فاضل کیانی و داکتر فیلو در قالب مقاله جداگانه تقدیم خواهد شد! اگر دوستان عزیز از جمع بندی نظرات شان راضی نبودند؛ این وبلاگ آمادگی دارد جمع بندی خود دوستان عزیزم تورانی و فیاض را منتشر کند! از طولانی شدن مجال این وعده از همه دوستان پوزش می­طلبم!

 جمع بندی دیدگاه نخست:

نقش رواق بامیان

«بررواق بامیان نقش دل انگیزی کشیده شده، آن نقش دو دختر زیبای آریایی را در حال چنگ زدن نمودار می­سازد. این قطعه به آن دو دخترکه رب النوع ساز بامیان اند اهدا شده است»

 ای خداوند طرب را دختران            

 آسمان ذوق مارا اختران